TAPERWARE KOLEKTIBOA

Rafael Chirbes. Grande.

http://www.argia.com/argia-astekaria/2148/rafael-chirbes/osoa

http://www.javierortiz.net/voz/iturri/aritz-galarraga-entrevista-a-rafael-chirbes

http://www.bazka.info/?p=355

Irailera arte!

Esklusiba: Heredia lagunak Ferran Torrent valentziarra elkarrizketatu du. Igandean, Berrian.

http://kevinheredia.mundua.com/

Aurkitzen duenari, premio.

Bat pd01_mugalari.pdf,

bi pd02_mugalari.pdf

eta hiru pd03_mugalari.pdf.

Mugalari, 08/06/21.

Argazkiak: Núria Juan i Serrahima.

bihar, tomorrow, domani, mañana por la mañana…

JUAN VILLORO!

po-de-mos!

Mugalarin, noski, eta sorpresarekin.

Pic.: Núria Juan Serrahima, artistea.

Frantzian bada idazle korronte oso hedatu bat, haien bizitzen gaineko bariazioak idazten dituztenak, besteren gainetik. Zuk, aldiz, istorioak kontatzen dituzu, fikzioa idazten duzu. Zergatik? 

Nire bizitza hutsala da, hutsalki zoriontsua, esango nuke. Ez zait askorik interesatzen, dagoeneko ezaguna egiten baitzait. Ez dut idazten jada gertatu denagatik, okerrena gerta ez dadin baizik. Nire liburu guztiak horrelakoak dira, okerrena den hori politikoa edo barru-barrukoa delarik ere. Okerrena niretzat, barren-barrenean, nire seme-alaben heriotza da; oso zabaldurik dago mamu hau nigan, eta “Tom hil da” liburuan lortu nuen imajinatzea, exorzismoagatik akaso. Baina, batez ere, sinisten dudalako eleberri bat muturreraino esploratutako mamu bat dela. Hala eta guztiz ere, fikzioak hobeki azaltzen du errealitatea, denik eta dokumentalik onenak baino. Munduan bezain luzaz bizi gara geure buruetan.   

Beraz, autofikzioaren eta fikzioaren arteko eztabaidak zer zentzu du zuretzat?

Autofikzioari buruzko tesia idatzi nuen 1997an. Irakurle gisa interesatzen zait autofikzioa, ez, ordea, idazle gisa. Idazle gisa, autofikzioarengandik ondorengoak arduratzen nau: ez nire bizitza erakusteak, besteen bizitza erakusteak baizik. Baina ez dut horren gaineko posizio ideologikorik: eleberriak irakurtzen ditut bereziki, baina baita autofikzio eta autobiografia ugari ere, eta, esan bezala, autofikzioaren gaineko tesi bat ere defendatu nuen. Genero hori kapaz da, eleberriaren antzera, libururik onenak eta eskasenak sortzeko. Bestalde, fikzioa berriz bueltan dela iruditzen zait, eta nik uste garai onak izango direla zientzia fikzioarentzat ere.  

Hain zuzen ere, eztabaida horixe zegoen Camille Laurens idazleak zure aurka eginiko plagio akusazioen hondoan. Harritu zintuen plagio akusazio horrek?   

Norbaiti esatea: ez duzu seme-alaba baten heriotza idazteko eskubiderik, bizi izan ez duzulako, irrigarria da geure burua idazletzat daukagunean. Kasu horretan Charlotte Brontëri debekatu beharko litzaioke “Jane Eyre” idaztea, itsu batekin sekula ezkondu ez zelako eta bere etxeak benetan su hartu ez zuelako… Gauzak hanpatzea ni “plagio psikikoaz” akusatzeraino, hau da, zorigaiztoko telepatia moduko batez akusatzeraino (Camille Laurensek uste baitu bera dela seme-alaba galdu duen munduko ama bakarra), komikoa litzateke tristea ez balitz.     

Laurensek berak adierazi zuen, “Marie Darrieussecq ou Le syndrome du coucou” izeneko artikuluan, “bertigo mingarri batean” irakurri zuela “Tom hil da”, “identitate lapurreta baten sentimenduarekin, tarteka plagio psikiko moduko baten aurrean” balego bezala. Gero, ordea, eskaintzen zituen argudioak ez ziren irakurlea konbentzitzeko modukoak. Hitz horien atzean bestelako motibaziorik egon daitekeela uste duzu? Nola esplika dezakezu afera? 

Entzun duzu inoiz idazleen arteko lehiaz hitz egiten? Eta minak eskubide guztiak, iraina barne, ematen dituela uste duen jendeaz? 

Zure editorearen adierazpenak, Gouncourt eta Femina sarietarako izendapenak… literatur munduak bere iritzia adierazi du… 

Nire editorearen adierazpen benetan ederraz gain (zeinak, Frantziako errege Luis IX.aren antzera, bere haritzaren azpian justizia egitea erabaki baitzuen), sari istorio horiek diru kontuak baino ez dira.  

Hilabete batzuk pasa dira, ekaitza baretu dela dirudi. Zer moduz atera zara afera horretatik? 

Idaztea hain da boteretsua, imajinazioa hain da aberatsa, ezen ekidinezina baita liskarrak izatea errealitatearen jabeen eta fikzioaren aztien artean. Baliteke gaizkiulertua fikzioa dibertimendurako erreserbatua dela pentsatzean egotea, minaren esperientzia errealitatearen idazketak bakarrik esan dezakeen bitartean. Baina eleberriak dena har dezake, eta hartu behar du, bere gain. Eleberria ez da denbora-pasa soila. 

Harreman berezia duzu euskararekin; oker ez banaiz, zure amatxik eta amak hitz egiten zuten, zuk zeuk ikasi izan duzu. Esanahi berezik ba al du zuretzat euskarara itzulia izanak? 

Benetan zoriontsu egiten nau horrek. Euskaraz, hiru urteko haurraren maila daukat, baina nire seme-alabek euskarazko bigarren izena daramate, biek, Oihan eta Haize. Hiru hizkuntzen artean hezia izateak egin du, frantsesa, eskolako hizkuntza, besteen arteko hizkuntza izatea; sakratutzat jo gabe distantzian ukan ahal izan dut, eta material malgu bat lantzen dugun moduan, eta inolaz ere ikaragarri bailitzan, lantzea. Eta ez besteak baino ederragoa edo zatarragoa. Besteren artean mundua esateko beste lanabes bat.

Mugalari, 08/06/07, lelengo partia.

“Ez dut idazten jada gertatu denagatik, okerrena gerta ez dadin baizik”  

Marie Darrieussecq (Baiona, 1969) idazlearen azken eleberria euskaratu eta argitaratu du Alberdania etxeak, “Tom hil da” tituluarekin. Pentsatzekoa zen, joan den urteko irailean, frantziar letretako protagonista izan zitekeela, baina inor gutxik imajinatuko zuen liburuaren inguruan sortutako polemika, plagio akusazio larri bat tarteko.  

Camille Laurens idazle eta argitaletxe kideak “Philippe” liburutxoa plagiatu izanaz akusatu zuen Darrieussecq. Gai bertsua zuten bi liburuek, egia da, baina gai unibertsala, dena esan behar bada: semea galtzen duen amaren kontakizuna egiten baita bi lanotan. Orain hamar urte, lau urte eta erdiko semea galdu zuen ama baten egunerokoa kontatzen du “Tom hil da” eleberriak. Kontakizun gogorra da, zalantzarik ez, baina era berean ederra, oso ederra, Marie Darrieussecq-en literatur ibilbidean mugarri izan daitekeena.  

Nondik sortu zen liburuaren ideia? 

Bada, nire obsesio pribatuetatik sortu zen, haur garaiko oroitzapenetatik, gauza oso arkaikoetatik. Idazle guztien kasuan antzeko zerbait gertatzen dela imajinatzen dut. Nire liburu bakoitzean bada hildako haur bat, baina “Tom hil da” honetan ezin nuen haur hori bestelako elementu batzuez inguratu, sarri askotan egiten dudan gisan: aurre egin behar nion, behingoz gaiarekin bukatzeko, akaso. Baina uste dut ez dudala sekula bukatuko. Isiltasunaren baitan gertatzen denari ahots emateko idazten dut. Mamu dei diezaiekegu isiltasun horretan gertatzen direnei. Niretzat lotura zuzen bat dago mamuen eta fikzioaren artean. Eta lotura hori lurrazpikoa da, isila.    

Narrazioa harrigarria da, hunkigarria, eta era berean, zorrotza; literaturan oso ohiko ez den konbinaketa, bidenabar. Irakurlea kolpatzea zenuen helburu? Zein izan da liburuaren motibaziorik behinena? 

Seme-alaba galtzearen dolua pairatzen duen jendearen sufrimenduetako bat da, galera horrek (eta zirkunstantziak direnak direla) suposatzen duen eskandaluaren mailan dauden hitzak ezin aurkitzearena. Sujet horren inguruan, isiltasunaren inguruan, nolabaiteko esperientzia daukat nik. Dolua bizi duten gurasoek asko idazten dute, baina borroka egiten dute lengoaiaren higaduraren aurka, baita dorpeki adierazten diren esaldien kontra ere: “egin ezazue beste seme-alaba bat”, edo “hamar urte joan dira gertatu zenetik eta negar egiten duzue oraino?”. Liburu amaierako eszenek (dudarik gabe pixka bat komikoak diren bakarrak, talde terapiaren inguruko eszenak sartzen baititut), erakusten dute nola borrokatzen den jendea egindako esaldien lautasunaren aurka. Idaztea ofizio bat da, idazten ez duten horientzat ere idazten dugu idazleok. Auzian jartzen da, halaber, zer egin dezakeen literaturak tamaina horretako dolu baten aurrean.     

Eta sujet hain delikatuaren gainean hitz egiterakoan, hitz zehatzak aurkitzea izan al da zailtasun nagusia? Ahotsa, tonu zuzena zailak izan al dira aurkitzen? 

Hitz zehatzak aurkitzen saiatzea da nire lanbidea, eta lan horrek ez nau beldurtzen. Nik lan egiten dut lengoaiak errealitatearen berri eman ezin duen momentuen inguruan. Edo lengoaia moztu eta klixeen, ebidentzien azpian isiltzen denean. “Le Bébé” izeneko narrazioan, adibidez, amatasun zoriontsuaren klixeak beste modu batean adierazteko hitzak aurkitzen saiatu nintzen. Seme-alaba baten heriotzaren aurrean lengoaiaren hainbat mugetariko bat hunkitzen dugu, partikularki mendebaldean. Baina dolua bizitzen ari ziren gurasoek hezia izan nintzen ni, eta ez da hain zaila izan ahotsaren tonua aurkitzea: belarrian nuen jada. Beste alde batetik, pentsatzen dut irudimenak dena imajina dezakeela, baita (eta agian batez ere) okerrena ere.      

Liburuaren irakurketa orokorrago bat egingo bagenu, esan genezake “Tom hil da” gaur egungo gizarteak heriotzaren ideiari aurre egiteko duen moduaren inguruko hausnarketa bat dela? 

Indian, adibidez, badituzte hitzak, keinuak, ohiturak, mundu guztiak mingarrientzat duen dolu horren baitan daudenak: seme-alaba gurasoen aurretik hiltzen denerako, mundua atzekoz aurrera doanerako. Mendebaldean, arretaz, antibiotikoz, txertoz beteriko mundu batean, ahanztera iristen gara umeak besteak bezalako gizakiak direla: hilkorrak. Seme-alabaren heriotza da azken eskandalua, eta agian, azken tabua. 

Zure aurreko lanekin alderatzen badugu, liburu desberdina da azken eleberri hau; baina begirada azkar bat ematen badiogu zure ibilbideari ikusiko dugu lan berri bakoitza dela bilaketa berri bat. Zer bilatzen duzu liburu berri bakoitzean? Zein da liburu berri bakoitzaren erronka? 

Ez nuke esango erronkarik dagoenik, liburu bakoitza etorri eta inposatu egiten da, eta liburu bakoitzak aurkitu behar izaten du bere ahotsa, bere armonia. Lan luzea izaten da. Kontua beti da hitzak sartzea hitzak falta diren lekuan, eta mundua begiratzea, lehen aldiz begiratuko bazenu bezala. Kontua da leihoak irekitzea jendearen burmuinean, sekula bertan begiratzea imajinatuko ez luketen lekuetan. Horixe da nik bilatzen dudana.

marie darrieussecq

bigar, lanbata, Mugalarin