TAPERWARE KOLEKTIBOA

Kalean, edo kaleratzear beñipeiñ.

Hau izan zen lehenik:

http://www.argia.com/argia-astekaria/2127/kapitulu-berria-liburugintzan

Beste hau gero:

http://www.bazka.info/?p=308

Eta bihar Mugalarin, azken hau:

pd01_mugalari.pdf

Hace tiempo que venía pensando en escribir un pequeño drama que se titulara Epílogo, y que lo fuera. No en vano me hallo en una fase textamentaria.
Ayer se me ocurrió la situación –viajero que llega a un hotel para morir; nada original (yo mismo he escrito hace mucho tiempo Ana Kleiber)– y ya hice y corregí tres folios de diálogo en el ordenador. Durante la noche y esta mañana he escrito otras varias frases a mano.
Ahora voy a comenzar en serio la escritura de Epílogo, drama en un acto, para el que se me acaba de ocurrir además un doble desenlace: una especie de epílogo al epílogo.
La motivación circunstancial ha sido la actual invitación a una caza de brujas en el País Vasco. También me ha animado el hecho de que la profesora Sandra Harper me escribiera en mayo pasado una carta interesándose por un inédito mío para publicarlo en la revista “Estreno”. Yo no lo tenía y ahora, si todo marcha bien, voy a tenerlo. (También están inéditas todavía –pero se publicarán antes de fin de año– las obras segunda y tercera de mi trilogía policíaca Los crímenes extraños).
En cuanto a la “motivación circunstancial”, que hará de esta obrita un posible “divertimento”, en la línea –aunque aquí muy personalizada– de mi Cuento de la Reforma, me refiero a la actual situación que queda definida, por ejemplo, en el artículo de Vicente Molina-Foix Caza de brujas vasca (“El País”, 22 de julio de 1997), del cual entresaco un pasaje digno de figurar en la Historia Universal de la Infamia: “Aislar al asesino y a sus cómplices parece ser el punto sobre el que nos hemos puesto de acuerdo mayoritariamente, y se ha escrito más de una vez la palabra apestado. La propuesta –tan moralmente irreprochable– de no comprar en comercios cuyos propietarios dan con su voto la munición del crimen, como la de no participar públicamente en los actos donde acudan dirigentes de HB tendrían, a mi modo de ver, una extensión factible en el campo de la cultura: la peste que despide, por ejemplo, un escritor-cómplice como Alfonso Sastre debería llevar a apartarse de él en coloquios y antologías, así como a negarle los premios, subvenciones y homenajes institucionales que tanto se le han prodigado con su farisaica aquiescencia”.
Mi punto de vista sobre el nacionalismo –que es el asunto que está en el fondo ideológico de la violencia, por ambas partes, en Euskal Herria– reside en la consideración de que sobre el “problema de España” –o sobre “España como problema” (Laín Entralgo), que dio en la extrema derecha un “España sin problema”, particularmente cerril (Calvo Serer)– no existen diferencias apreciables entre las posiciones de Felipe González (PSOE), Manuel Fraga Iribarne o José María Aznar (PP) y Julio Anguita (PC/IU) –por poner tres ejemplos significativos del arco parlamentario español–, en cuanto que todos ellos son fervientes nacionalistas españoles. Por lo que se refiere a la ciudadanía vasca actual, a la que pertenezco sin mengua de mi fidelidad y mi amor (crítico) al Madrid de mi alma, conozco a muchos vascos que no son españoles, pues no se reconocen como tales, sino que lo están: están españoles porque se ven bajo una fuerza que les obliga a ello. Esta es una verdad innegable, y en cuanto a mí, que no soy, naturalmente, un “nacionalista vasco”, tampoco soy un “nacionalista español”, lo cual, para algunos, me hace digno poco menos que de la hoguera. Mi postura es sencilla, y se reduce a considerar que todos los ciudadanos vascos, lo mismo que sus homólogos catalanes y gallegos, que están pero no son españoles, deben ser protegidos en cuanto a todos sus derechos por una Constitución Española reformada.

Hau ere idatzi dute-eta:

‘Leihatila beltza’

Egilea: Taperware Kolektiboa. Argitaratzailea: Xirika. Urtea: 2007.

Gara egunkariaren Xirika gehigarrian argitaratutako argazki iruzkinduak biltzen ditu Taperware Kolektiboaren liburu honek. Egun eta hemengo gizartearen ikuspegi kritikoa erakusten dute, oro har, liburuaren azpi-izenburuak argi erakusten duenez: Gaur egungo bizimoduaren gaineko kritika azidoa. Markos Zapiainek Testua da gorputza, argazkia bihotza artikulua idatzi du hitzaurre gisa.

Gu bagoaz, argazkiko zera horretara.

Baina kasu, otsailaren 10ean buetan izango gara berriz.

Eta tartean, otsailaren 9an, elkarrizketa ezin interesgarriagoa aurkituko duzue Mugalarin, ziminoen gainekoa. Edo azpikoa. Honatx pistatxo bat:

Ez, barkatu txistearen kaxkarra. Hauxe da pistatxoa.

On egin!

Poeta katalanak (II): Gabriel Ferrater Hiru poema libururekin, gerraondoko poeta katalan garrantzitsuenen artean aurkitzen da Gabriel Ferrater. Zin egin bezala, 50 urteak bete baino lehen egin zuen bere buruaz beste. 

Gabriel Ferrater (Reus 1922 - Sant Cugat del Vallès 1972) gerraosteko poeta katalan garrantzitsuenetarikoa da, hiru poema liburu besterik argitaratu ez bazituen ere: Da nuces pueris (1960), Menja’t una cama (1962) eta Teoria dels cossos (1966). Gerora, 1968an, bilduma bakarrean kaleratu ziren: Les dones i els dies (Emakumeak eta egunak). Ferrater berak aitortu zuen, emakumeena zela interesatzen zitzaion gai bakarra eta emakumeek abandonatzen zutenean ekiten ziola soilik “hizkuntzen estudioari”.  

Gerra eta haren ostekoak ere, ordea, bikain islatu zituen “Poema inacabat” edota “In memoriam” (Angel Errok partzialki euskaratua, http://bbk.armiarma.com/linterna/poesia040.htm) bezalako poemetan. 50 urte bete aurretik bere buruaz beste egingo zuela esaten omen zuen Ferrater-ek. Eta egin behintzat, egin zuen. Pasadizo horrek kitzikatuta, Justo Navarro idazleak F. izeneko nobela idatzi zuen orain urte batzuk. Euskaratutako poemok lehentxeago aipatu dugun Les dones i els dies bildumatik hartuak dira. 

MUTILATUA

Nik badakit ez duzula maite.
Ez esan inori.
Hirurok, laguntzen bagaituzu,
gordeko dugu sekretua.
Beste inork ez dezala ikus
zuk eta biok ikusi dugun hori.
Lagun izan dituzuen
pertsona eta gauzengandik,
ezkutatuko da.
Ez da itzuliko
zu itxaroteko egina den kafera.
“Erre” hizkidun hilabeteak* etorriko dira:
ostrak eta ardo zuria
zerbitzatzen zizkizueten marmolezko
mahaiengandik urrun egongo da.
Euri egunetan
ez dio begiratuko
taxirik aurkitu gabe
oinez joan behar izaten zenuten egunetan
zeuen buruak ikusi zenituzten asfaltoari.
Zutaz hitz egin dioten liburuak
ez ditu gehiago irekiko:
ez du jakingo zer dioten
zutaz hitz egiten ez dutenean.
Eta batez ere, zaude
ziur, ez zuk ez nik
ez dugu inoiz gehiago jakingo non dagoen.
Lur hondo urrunetan
gordetzen joango da.
Ibiliko da baso
lausoetatik. Ez du harrituko
gure memoriaren
azagaia* argiak.
Eta urrun denean
hilik dagoela uste izateko beste,
gogoratu ahal izango dugu eta esan
ez zenuela maite.
Zure hutsunea zenbaterainokoa duen jakiteak
ez digu estuasunik eragingo.
Bizitza eta nahigaberik gabeko
itzal bat bezalakoa izango da.
Erakusleiho bat apaintzen duen
eta gugan inolako eraginik ez duen
Gueule Cassée baten
argazki makabroa bezalakoa.
Oraingoz, ez dezagun esan:
ez dezagun jendea asalda
odoletan den zauri
zornetsua erakutsiz.
Eman diezaiogun denbora eta ahanztura.
Isil gaitezen, inork,
ezta nik ere, nirekin
nahas ezin dezan arte.

* Katalanez “erre” hizkia duten hilabeteak omen dira mariskoa biltzeko egokienak
* Lantza txiki eta arina

AHOTS APALAK

Gure baitan entzun nahi ez genukeen
ahots horietako batek esaten du
berarengatik diru gehiegi xahutu dudala.
Egia da, eta horregatik beldur naiz
eta pixka bat gorrotatzen dut. Bidegabea naiz
eta min egiten dit. Are baitakoago,
beste ahots batek esaten dit
nik bakarrik aurpegiratzen diodala
bidegabekeria hau neure buruari. Berak jakiten badu,
ez du lanik izango ni barkatzen.

Gutxi izango dira irakurlearengana iristeko bide horretan Martí i Pol poeta katalanaren arrakasta izan dutenak, jendeak irakurri, kantatu eta maite egiten baititu bere poemak.

Katalanek poetarik irakurri eta maite badute, horietako bat zalantzarik gabe Miquel Martí i Pol (1929-2003) dugu. Prosagile eta itzultzaile lanak ere egin zituen, baina poeta bezala da batez ere ezagun eta estimatua, olerki azpimarragarri andana utzi baitzuen idatzita. Olerki horietarik asko gainera, gerora abesti bilakatu dira, Lluís Llach eta beste zenbait musikagile ezagunen ahotsetan. Itzuli ditugun hiru poemok Nova antologia poètica liburuan argitaratu ziren, 1997an.

Gure artean, Joseba Sarrionandiak euskaratutako poema sortatik aparte (Maiatz eta Pamiela aldizkariak, 1984), Martí i Pol-en ezer gutxi aurki daiteke. Gerardo Markuletak literatura unibertsalaren bildumarako egindako poeta katalanen antologia gogoangarri hartan ere (Ibaizabal, 1997), bere arrastorik ez (artean bizirik zelako ote?). Euskal irakurleok dugun ments hori pixka batean arintzeko, hona hemen Martí i Pol-en lanaren lagin txiki-txiki bat. On egin.

EZER GUTXI DUZU

Ezer gutxi duzu:
mahaia eta liburu batzuk,
urrun den eta ahanzten ez duzun
neskaren mira,
eta isiltasun hau, esan gabeko
hitzez betea.
Orain idazten baduzu, hainbeste
malenkoniaren babesean,
tristura ezti baten bideetatik
galduko zara,
ahotsa beldurtia eta gaixobera
bihurtuko zaizu
eta hitz bakoitzean bizitza zati bat
galtzen duzula uste izango duzu.
Utzi dena. Kalean
arratsalde lasaia egiten du.
Ibili. Jendea dago
zuri lagun egiteko.
Ez baztertu deitzen dizun
horizonte bakar bat ere.
Itzultzen zarenean, dena
zentzuzkoagoa eta duinagoa izango da.
Ez duzu ezer ahantziko
-ez da askeagoa ahanzten duena-
baina eskuak ekarriko dituzu
argi berriz beteak.

BARETASUN GALDUA.

Lasaitzen da haizea, itsasoa ere lasaitzen da.
Orain itsasontziak kaira itzultzen ari dira
eta pinuak lokartzen dira senaia ertzetan.
Isiltasun mantu batek gauza guztien
intimitatea nabarmentzen du.
Baretasuna, baretasun galdua
ustekabeko berrelkartze baten antzera.
Oso urrun kantuan ari den ahots bat aditzen da.

LUR BAZINA

Lur bazina zugan haziko nintzateke
eta gozotasun arraro bateko fruituak emango nituzke,
azala ildaskatzen dizuten bideei fidel nintzaieke
eta erraiak zeharkatzen dizkizuten ezkutuko ibaiei.
Itsaso bazina haizea eskuratuko nuke
oihartzun urrun-urrunak zuri esnatzeko.
Euri bazina biluzik hartuko zintuzket.
Baso bazina itzala maitatuko nuke.

Zu bakarrik zauzkat. Koldar
dei egiten dizut gau betean aspaldiko
hitz berberekin. Ilargia horia da
eta hezur-muinak zurgatzen dizkit. Itzultzen zara
neure buruaren oroitzapen gisara eta hatzetatik
lurrera, astiro, erortzen zaizkit
bizi gabe bizi izan ditudan denbora zaharkituaren hondarrak.

Orain gerlarien ordu gorria da.
Hatz geldo-geldoekin marka ezazu argizari berria.
Zabal zaitez lurrean, har nazazu.
Zure surik gabe su batek ere ez nau suspertzen.
Zugana itzultzen naiz eta pausuek burrunba egiten didate
klaustro baten barrutik bideak asmatuko banitu bezala.

Markos Zapiainen hitzaurretik:

“Argazki iruzkinduen bidez gure orainen eta hemenen berri garrazki emateko ahalegina, Leihatila Beltza honen bidez egin da lehenbizikoz gurean. Taperware kolektiboak ez ditu diagnostikorik zorrotz eta zehatzenak eta ondoriorik filosofikoenak bibliografia aberats eta gogoeta unibertsaletatik abiatuta atera, baizik bertatik bertara edukitzeagatik merezi adinako jaramonik egiten ez diegun xehetasun edo gertaera ustez esangura eta mami handirik gabekoetatik. Eskura duguna gutxiesteko nerabekeria gainditu eta argazkian finkatu du. Eta ondoren hitz eginarazi dio”.

On egin!